COMMUNITY
Ma muli o nā hui ʻoihana, ka paikūwaho a me ke kākoʻo kālā, eia ke Kula ʻo Kamehameha ke kū nei he kīpoʻohiwi i ke kīpoʻohiwi me ke kaiāulu e ikaika aʻe ai nā pilina moʻomeheu a e kākoʻo ʻia ai hoʻi nā ʻohana. ʻIke ʻia nō ma Lahaina, kahi e kūkulu hou ʻia nei nā hale a me ka mālama ʻana i nā ʻano hana hou aku. Eia ke hoʻopaʻa hou ʻia nei ka nohona kaiāulu i hoʻokumu ʻia i loko o ka moʻomeheu a me ka aloha ʻāina.
Ma ke kau hāʻulelau o ka makahiki 2024, na ke Kuʻia Ag Education Center, ma ka ʻĀina o Pauahi, i mālama i nā hālāwai hoʻonaʻauao no nā ʻohana i pā i ke ahi e hoʻopaʻa hou ai lākou i ko lākou pilina ma ke ahupuaʻa ʻo Lahaina. He hui kū i ka ʻauhau ʻole ma Maui ʻo Loʻiloa, ʻo ka lapaʻau ʻana ma nā ʻano hana kuʻuna ke ala nuʻukia. Kōkua ʻo Loʻiloa i nā keiki a me nā kūpuna i ke kālai ʻana i nā papa a me nā pōhaku kuʻi ʻai e hoʻomākaukau ʻia ai ke kalo. He mau pani kekahi o nā papa a me nā pōhaku no nā pono i pau i ke ahi.
Kupono Cabanas KSM'12 and Makana Pundyke KSM'12 demonstrate the art of pounding poi.
Na Kawewehi Pundyke, ke kumu aʻo a me ka mea nāna i hoʻokumu iā Laʻiloa, me kāna kaikamahine ʻo Makana Pundyke KSM’12 a me ke kāne a kāna kaikamahine ʻo Kūpono Cabanas KSM’12, i lawelawe i nā pono hana a me nā pono palekana mai ka ʻāina kuaʻāina ma ke kakahiaka nui. Wae pono ʻo Pundyke i nā pōhaku no Lahaina mai, a kālai mua ʻo ia i nā pōhaku e hōʻeleu ai i ka hana o nā ʻohana ma ka manawa ʻelua o ka hālāwai hoʻonaʻauao.
He mākaʻi a he kahu ʻo Pundyke, a ua ʻike maka nō ʻo ia i ka hopena o ke aʻo ʻana i ke kālai ʻana i ka papa kuʻi ʻai a me ka pōhaku kuʻi ʻai. Iā ia e hana pū ana me nā ʻōpio ma nā hale paʻahao, aʻo ʻo ia nei i nā ʻōpio i ka hoʻoulu ʻana i ke kalo ma ʻĪao a me ke kālai ʻana i ka papa no ka wā ʻohi. No ka hapa nui o ia mau haumāna, hoʻoikaika ʻia ka pilina i ka mauli Hawaiʻi a me ka waiwai o ke ola.
“E nānā ana mākou i ka ʻāina me ka hoʻomanaʻo ʻana i nā mea i pau i ke ahi a ʻōlelo mākou ʻEia ke kū mau nei,’ i ʻī akula ʻo Pundyke no ka ʻāuna kanaka no Lahaina. “No ka hiki ke kū a hoʻomaka hou — ʻo ia ka ʻonipaʻa. Lana ka manaʻo, e paulele ana lākou iā lākou iho i ka wā e kuʻi kalo ai me ka hoʻomanaʻo pū ʻana i ka hana nui a lākou i hoʻokō ai.”
No kekahi o lākou, ahuwale ka pilina. Ma hope o ke kālai ʻana i kāna pōhaku, hele pololei kekahi wahine kamaʻāina i ka ʻae kai, kahi o ka hale o kona ʻohana, kahi hoʻi e kīpapa hou ʻia nei ke kahua o ka hale ma ia lā like —- a hoʻomanaʻo ʻo ia i nā mea iki a me nā mea nui e ola hou ai ka ʻāina ma Lahaina.
Ua kālai mua kekahi o nā kānaka i kēia ʻano pono hana, ʻokoʻa naʻe ka naʻau ma ka hana ʻana i ia wā. No Pa‘ele Kiakona KSH’13, he alakaʻi no Lahaina Strong, ma ka hana pū ʻana me nā kānaka i ulu hou mai ai ka hoi i loko ona.
“ʻO ka manaʻo o Lahaina, he paʻakikī, he hainā nō ke ʻano o ka lā, a pā koʻu naʻau i ia manaʻo,” i ʻī aku ai ʻo Kiakona. “Aia nō he mau lā paʻakikī, eia naʻe, no Lahaina mai au a e hainā ana nō koʻu ʻano.”
No Kaipo Kekona, ka mea nāna i hoʻokumu i ke Kuʻia Ag Education Center, he hōʻailona ka papa a me ka pōhaku no ke akamai a me ka holomua o ka poʻe Hawaiʻi. He mahiʻai a he kumu aʻo ʻo ia a manaʻo ʻo ia, mea ia mau mea kuʻuna e hoʻōla hou ai i ka ʻāina, me ka noʻonoʻo ʻana i ka moʻolelo pili paʻa o Lahaina ma mua o ʻAukake 2023.
Kaipo Kekona (center) interacts with workshop participants at Kuʻia Ag Education Center.
“I ka pākuʻi ʻana i kekahi mea e hoʻokāʻoi aʻe ai i ka mea i hana mua ʻia, pēlā e holomua ai ke kaiāulu,” wahi a Kekona. “Ma mua o ka laha o ke kālā ma ka noʻeau hoʻokele waiwai, ʻo kēia hana — ke kuʻi ʻana i ke kalo —- ka mea i waiwai ai ke kaiāulu a hoʻopaʻa ʻia ai hoʻi i nā pilina i ke aloha ʻohana.”
ʻO ia ke kumu i kono ʻia ai nā ʻohana e kūkulu hou ana, nā ʻohana hoʻi e hoʻihoʻi ana i ke ea i Lahaina.
“He pono nā ʻano hana e like me kēia,” i ʻōlelo aku ai ʻo ia. “No nā kānaka e hoʻokō ana i ka hana —- piula mākou. He pono ka ʻimi ʻana i nā hana e maha ai ka naʻau i mea e hoʻomau aku ai i ke kamaʻilio i nā mea paʻakikī a e holomua ai hoʻi.”
Ma ka ʻike ʻana i ko nā ʻohana hoʻomākaukau ʻana i ka paʻi ʻai me ka pāʻina pū ʻana i hōʻoia ʻia ai ka manaʻo i paʻa ʻē iā Kekona: ʻO ka ʻonipaʻa, ʻaʻole pili wale i ka hoʻomanawanui ʻana —- ʻo ke kū hou ʻana aʻe i lāhui hoʻokahi, ʻo ia ka mea nui.
“Ua hōʻike mua mākou i ko mākou ʻonipaʻa. ʻAʻohe mea e koi ana iā mākou e hōʻike hou i ia mea,” wahi a Kekona. “ʻO ke kākoʻo ka mea e pono ai mākou. A inā nele i ke kākoʻo ʻole, e ʻimi ana mākou i ko mākou pono.”
